Het kind dat niet meer naar binnen wil
Over thuiszitters, talentontwikkeling en de natuur als partner in het onderwijs
De transformatie van de jeugd-ggz en die van het onderwijs zijn dezelfde beweging. Beide gaan over dezelfde keuze. Passen we het kind aan het systeem aan? Of passen we het systeem aan voor het kind? De thuiszitter wijst ons de weg. Voor veel kinderen ligt die weg, letterlijk, buiten.
Wist jij dat Wolfgang Amadeus Mozart, een wereldberoemde componist, niet stil kon zitten? Dat hij op school uitviel? Hij kwam thuis te zitten en daar stond een klavecimbel. Daar bloeide hij op en op zijn vijfde componeerde hij al kleine stukjes. Zijn vader Leopold zag zijn talent en vroeg de Salzburgse schoolraad om vrijstelling van leerplicht. Die kreeg hij. Vanaf zijn zesde reisde Wolfgang met een muziekgezelschap door Europa. Zijn vader en zijn zus Nannerl reisden mee. Het klaslokaal paste niet bij dit kind. De wereld daarbuiten wel.
Ik moest aan Mozart denken toen ik afgelopen zomer de cijfers over thuiszitters las. Ik heb zorgen over al dat onbenutte talent.
Kinderen die uitvallen op school worden vaak aangemeld bij hulpverlening. Doordat ze net iets anders nodig hadden lukt het niet meer op school. Door thuiszitten is er contact met leeftijdgenoten, voelen ze zich buitengesloten en waardeloos. Thuis lopen de spanningen op omdat het kind thuis is en er niet altijd aandacht is. Ouders hebben ook andere verplichtingen. Meestal zijn er meerdere partijen betrokken (school, leerplicht, hulp, gemeente) en iedereen wil een gesprek, een afspraak. De kinderen ontwikkelen uiteenlopende klachten: angst, somberheid, suicidaliteit, negatief zelfbeeld, snel afgeleid, druk gedrag.
De cijfers
Oudervereniging Balans vraagt in een rechtszaak tegen de Staat om passend onderwijs voor ieder kind. Ze vraagt om kleinere klassen, voldoende personeel, toegankelijke gebouwen en wettelijk verankeren van het recht om te leren. Leren is geen plicht, maar een recht. Het ministerie van Onderwijs is ook geschrokken van de cijfers en is begonnen met de overgang van passend naar inclusief onderwijs. Daarmee kunnen kinderen met een ondersteuningsbehoeften die nu nog naar het speciaal onderwijs gaan vaker bij de school om de hoek blijven zitten. De overgang duurt tot 2035, dat maken de kinderen die nu op school zitten, niet meer mee. Dus de vraag is: wat doen we in de tussentijd? Hoe helpen we mee deze overgang te versnellen?
Drie manieren om veerkracht te bevorderen
Bewegen
Neuropsycholoog Erik Scherder zegt al jaren dat kinderen te veel stil zitten. Het brein komt tot bloei door beweging. Zijn voorstel is praktisch. Laat kinderen elke dertig minuten drie minuten bewegen. Internationaal onderzoek laat zien dat kinderen die bewegen meer aandacht hebben en rustiger zijn in de klas. Bewegen activeert precies de netwerken die nodig zijn voor taal en rekenen.
Eerst fysiek en dan pas cognitief leren
In Zweden begint de leerplicht pas het jaar waarin een kind zeven wordt. Daarvoor gaan bijna alle kinderen naar de förskoleklass. Spelen, bewegen en buiten zijn, staan er centraal. Zweedse kinderen leren dus pas met zes of zeven jaar echt lezen. Tegen hun negende lezen en schrijven de meesten prima.
Natuur als manier om rustig te worden
De attention restoration theory van Kaplan zegt dat de natuur een serieuze partner moet zijn bij het leren en ontwikkelen. Een boom, een vogel, stromend water. Het kost geen inspanning en geeft het brein rust. Onderzoek onder kinderen van acht tot vijftien jaar bevestigt dit. Hun aandacht verbetert na een halfuur in de natuur. Na een halfuur in de stad nam de aandacht juist af. Voor een overprikkeld kind kan een bos een veiliger leerplek zijn dan een lokaal met tl-licht.
Van thuiszitten naar talentontwikkeling
Als we ieder kind weer tot bloei willen laten komen zullen we ons meer moeten richten op de eigen talenten van het kind. Ouders weten als geen ander wat kinderen wel kunnen. Zo wist de vader van Mozart ook al wat hij nodig had. En hij had de middelen. Het zou mooi zijn als hulpverlening, onderwijs en gemeente zich meer richten op de vraag “waar komt dit kind tot bloei?” en daar passende middelen voor beschikbaar te stellen. Zonder etiket. Zodat we later trots kunnen zijn op deze mensen en kunnen genieten van de rol die zij hebben in onze samenleving.
